زمینه: واژه ها در عمق معانی شکل گرفته خود، واجد مفاهیمی جدی و دقیق برای انتقال به اذهان می باشند. از آن دست است واژه ذهن آشنا و دیرین سالی همچون فرهنگ و میراث فرهنگی. در نظر داشتن فرهنگ از شقوق مختلف، امر مهمی در بررسی سوابق هویت اخلاقی و شناختن اجتماع محسوب می شود. آن جنبه ای از فرهنگ که با میراث های معنوی اجتماع پیوند برقرار می کند، بحث مالکیت های معنوی میراث فرهنگی را مطرح می سازد که زیربنای اصلی آن، مباحث اخلاقی و اخلاق مندی های انسانی در سطوح بزرگ تری همچون مرزهای یک سرزمین را شکل می دهد. در مقاله حاضر سعی شده تا مباحث اخلاقی با حوزه میراث فرهنگی ایران در ارتباط با موضوع مالکیت معنوی و دانش سنتی فرهنگ و هنر ایرانی مورد بحث قرار بگیرد.نتیجه گیری: رابطه اخلاق با مواریث فرهنگی هر ملتی رابطه ای چند سویه است که در این مقاله با تکیه بر بعد اخلاقی انتظارات جمعی برخورد با میراث فرهنگی و فعالیت های دولت در این مورد، بحث به دو حوزه مالکیت معنوی میراث فرهنگی و دانش سنتی داشته های هنری و فرهنگی ایرانیان کشیده شده است. عمر این دو شق مهم در حراست از میراث فرهنگی ایران، کوتاه است ولی از آنجا که آنها به نوعی از قوانین بین المللی و اخلاقی دفاع از علوم سنتی و هنرهای ملی سرزمین ها تبدیل شده اند، ناخودآگاه تمام ملل صاحب تمدن نیز برای ثبت و حفظ میراث فرهنگی خود به ناچار می بایست بدان ها تمسک جویند.

میراث فرهنگی از مظاهر حقوق فرهنگی است. از این رو، حمایت و پاسداری از آن باید در دایرۀ حقوق فرهنگی مورد تحلیل قرار گیرد. شورای حقوق بشر در تفسیر مادۀ 27 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (1966) اذعان داشته است که منطق حمایت از حقوق اعضای اقلیت های زبانی، قومی و مذهبی یک منطق جمعی است و این حقوق نمی تواند به طور واقعی در سطح فردی تضمین شود. همان طور که در این مقاله بررسی خواهد شد، چنین منطقی در مواجهه با حق بشر در دسترسی و برخورداری از میراث فرهنگی ناملموس نیز اعمال می شود. بنابراین، دغدغۀ اصلی این مقاله، ویژگی به ظاهر جمعی حقوق فرهنگی است. به رسمیت شناختن عنصر جمعی میراث فرهنگی ناملموس و حقوق فرهنگی مرتبط با آن، ناگزیر این بحث را پیش می کشد که تکلیف میراث فرهنگی ناملموسی که از نظر اجتماع مهم است، اما از نگاه تک تک افراد جامعه نوعی تبعیض را به همراه دارد، چیست؟ در این مقاله، تحول در تفکر حقوق بشر و چالش های ناشی از انتساب ویژگی جمعی به میراث فرهنگی ناملموس مورد بررسی قرار می گیرد و در نتیجه مذاکرۀ فرهنگی به عنوان راهکاری در تعدیل و حل چالش یادشده پیشنهاد می شود.

میراث فرهنگی، هستی تاریخی یک ملت است. میراث فرهنگی کارکردهای داخلی، ملی و بین المللی داشته و ذاتاً دارای «ارزش» هست؛ ازجملۀ مهم ترین ارزش ها «هژمونی نمادین» است. ارزش نمادین میراث فرهنگی و تبدیل آن به دارایی های فرهنگی در کشورهای مقصد، ابرقدرت ها را به فکر تصاحب دارایی های فرهنگی کشورها، به ویژه در کشورهای صاحب میراث فرهنگی غنی انداخته و «منازعۀ دارایی های فرهنگی» را شکل داده است؛ ازجمله مصادیق آن، تخلیۀ موزۀ موصل کشور عراق توسط «داعش» که احتمالاً به نفع موزه های بزرگ جهان بود. میراث فرهنگی نماد و نمود تلاش جمعی یک ملت در بستر زمان و ذخیرۀ دانایی و توانایی نسل های گذشته هستند. پس آثار فرهنگی و اشکال متنوع آن به مثابۀ موجود زنده ای هستند که می توانند همواره بازیابی/بازسازی و حفاظت شوند و به صورت مداوم برای کشورها کاربردهای متنوع و متعدد داشته باشند، و ابرقدرت ها با بردن آثار و خالی نمودن این کشورها از میراث فرهنگی، به واقع قدرت نمادین کشورها را تخلیه می نمایند. پرسش این پژوهش، تبیین ارزش ها، به ویژه ارزش «هژمونی نمادین» میراث فرهنگی است. میراث فرهنگی مصداق جغرافیای فرهنگی یک سرزمین است که حوزۀ نفوذ و رقابت تلقی می شود. شیوه های جلوگیری از حوزۀ نفوذ و مصادرۀ میراث فرهنگی چگونه است؟ پژوهش حاضر، نظریه ای را ارائه می دهد که براساس این نظریه، میراث فرهنگی به مثابۀ دارایی فرهنگی قلمداد شده و می تواند جایگاهی بااهمیت در تصمیمات اقتصادی، جغرافیای سیاسی و جغرافیای فرهنگی کشور داشته باشد. درنهایت، شکل گیری منازعۀ دارایی های فرهنگی در خاورمیانه را با ذکر مصادیقی تبیین، و دلایل منازعه قدرت ها برای تصاحب میراث فرهنگی کشورهای هدف را تحلیل کرده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

اقتصاد فرهنگ، میراث را به عنوان شکلی از سرمایه می بیند که قابلیت ایجاد چرخه اقتصادی و تولید درآمد دارد. این رویکرد قالب جدیدی است که موضوع میراث فرهنگی را در جایگاهی مهم از ملاحظات و تفکر سرمایه گذاری قرار می دهد؛ اگرچه در کشور ما این موضوع مورد غفلت واقع شده و پیامد آن بار روزافزون حفاظت از میراث برای دولت و انفعال جامعه محلی در برابر آثار تاریخی بوده است. بر این اساس، هدف این مقاله ارایه شاخص هایی است که بتواند ظرفیت توسعه ای میراث فرهنگی در اقتصاد محلی را نشان دهد. در این راستا با رویکرد تفسیری و تکنیک تحلیل محتوای کیفی، پنج شاخص باززنده سازی شهری، فرصت های سرمایه گذاری، صنایع خلاق و فرهنگی، گردشگری و ایجاد اشتغال معرفی شده اند. این شاخص ها بر مبنای مطالعه متون و اسناد بین المللی و نظریات مطرح در این حوزه، به مولفه های خردتری تقسیم می شوند که راهکارهای تاثیرگذاری میراث برای توسعه اقتصادی پایدار را به دست می دهند. شاخص های معرفی شده در مواجهه با هر اثر میراثی و محدوده پیرامونی اش بر مبنای توجه به اصول بنیادین حفاظت، مناسب سازی شده و مورد بازنگری قرار خواهد گرفت. پژوهش حاضر نشان می دهد ادغام حساس میراث فرهنگی در راهبردها و اقدامات توسعه ای، راهی مناسب برای استفاده متنوع و عاقلانه از میراث است. بر این اساس حفاظت از میراث فرهنگی، دیگر یک اقدام نخبه گرا تلقی نمی شود بلکه به عنوان یک شریک پیشرو و نیروی محرکه توسعه به حساب می آید. به کارگیری این شاخص ها برای سیاست گزاران و ذی نفعان میراث فرهنگی مفید خواهد بود.

در این روزها، حفظ و صیانت میراث فرهنگی به عنوان بخشی مهم از هویت ملی، مورد توجه مردم و مقامات کشور قرار گرفته است. با این وجود، به نظر نمی رسد چنین همت تاکنون صرف میراث فرهنگی «معنوی» ایران شده باشد. نظر به این که سرعت نابودی گویشها بسیار بالاتر از سرعت نابودی دیگر میراث معنوی است و مرگ آنها بر بسیاری از عقاید و رسوم و باورها تاثیر می گذارد، یکی از دغدغه های مهم ملی باید حفظ این میراث مهم، آسیب پذیر و پراکنده باشد. در این مقاله، ضمن پرداختن به کلیاتی چون مفهوم زبانهای در خطر و در حال انقراض، به زبانهای ایرانی پرداخته شده و تاریخچه، آسیب شناسی و نیازهای مرتبط با مطالعات گویشی (با تاکید بر مقوله «مستندسازی زبان») بررسی شده است.

بعضی محققین ادعا کرده اند که در دنیای امروز و همگام با تحولات شگرف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، آنچه که بیش از همه تحت تاثیر این پیشرفت های روزافزون قرار گرفته، محیط طبیعی، ذخایر و فرهنگ برخورد با آن است. هم اینک و در آستانه قرن بیست و یکم پرداختن به این موهبت های الهی و میراث فرهنگی - طبیعی متاثر از آن، امری لازم و اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. شناسایی، معرفی، بهره برداری و حفاظت از این همه ذخایر خلقت و میراث مصنوع بشر که در فرهنگ ما نیز توصیه ها و سفارشات زیادی درباره آن داریم، تلاشی فراگیر را می طلبد. تلاشی که ضمن اهمیت دادن به انسان یعنی موجود مصرف کننده و هم او به عنوان عامل و مددکار در این حرکت سازنده، به دنبال یافتن راه هایی است تا علاوه بر پاسخگویی به نیازهای روحی، طبیعت گرایی، کنجکاوی و زیبایی طلبی او، به کسب منابع لازم برای دستیابی به هدف بپردازد.وجود چنین جاذبه هایی از یکسو و تحرکات عظیم انسانی مربوط به آن که امروزه در قالب طبیعت گردشگری و جهانگردی شناخته می شود از سوی دیگر، از جمله مقوله هایی هستند که همواره مطرح و در کنار هم دیده شده اند. همچنین گردشگری و به ویژه طبیعت گردی به عنوان یکی از شیوه های استفاده از جاذبه های طبیعی و هم راه حلی برای پایداری پتانسیل ها به شمار می آید. اما این گونه به نظر می رسد که در اوضاع فعلی، صنعت گردشگری هم می تواند در خدمت استفاده از منابع باشد و هم به محیط آسیب برساند و باید در چهارچوب توسعه پایدار قرار بگیرد.این مقاله با برشمردن بعضی از پتانسیل ها، نظریه های پیرامون میراث جهانی «فرهنگی و طبیعی»، اقدامات به عمل آمده در جهت حفظ آن ها و خصوصا ویژگی های جهانگردی و جاذبه های طبیعی و مشترک، رفتار متعامل میان آن ها را می پذیرد.امید است، در این مقطع زمانی که بحث گردشگری و جهانگردی نیز بگونه ای فراگیر در جامعه ما مطرح می باشد، ارایه یک چنین مقاله هایی که حاوی پیشنهاداتی چند از راه های عملی برای توسعه این صنعت و معرفی و بهره برداری بهتر از مواریث هستند، بتواند در تدوین برنامه های جامع گردشگری و نحوه برخورد امروزین با میراث غنی کشورمان و ارزشهای بالقوه آنها، مفید فایده باشد.